Lán fyrir fólk með lágar tekjur á Íslandi

Á Íslandi er auðvelt að fá smálán, yfirdrátt eða greiðsludreifingu á kortinu, jafnvel með lágar tekjur. Spurningin er ekki aðeins hvort lánið fáist, heldur hvort það leysi vandann eða bæti nýrri byrði ofan á heimilisbókhald sem er þegar þröngt.

Hér er fjallað um hver hefur eftirlit með lánveitendum, hvernig vanskilaskrá og lánshæfismat virka, hvaða reglur vernda neytendur og hvaða ódýrari kostir eru raunhæfir. Síðan er ætluð lífeyrisþegum, atvinnuleitendum, fólki á lágum launum og öðrum með lítið svigrúm.

Hver hefur eftirlit með lánveitendum?

Bankar, sparisjóðir og önnur fjármálafyrirtæki eru undir eftirliti fjármálaeftirlits Seðlabanka Íslands. Lánveitendur sem veita neytendalán þurfa að uppfylla skilyrði laga og vera skráðir. Áður en þú skrifar undir skaltu kanna hvort lánveitandinn hafi tilskilin leyfi eða skráningu. Ef enginn veit hver stendur á bak við tilboðið er það í sjálfu sér viðvörun.

Lög um neytendalán og ÁHK

Lög um neytendalán skylda lánveitendur til að gefa upp árlega hlutfallstölu kostnaðar (ÁHK), sem tekur til vaxta og annars kostnaðar, og setja henni hámark. Eftir umræðu um smálán á síðustu árum voru reglur hertar, en jafnvel lán innan hámarksins geta verið mjög dýr. Berðu alltaf saman ÁHK og heildarfjárhæðina sem greiða þarf til baka, ekki bara mánaðarlegu afborgunina.

Greiðslumat

Lánveitanda ber að meta lánshæfi áður en lán er veitt. Ef einhver býður lán „án nokkurrar athugunar“ er það merki um að ekki sé farið að reglum, eða um svik.

Vanskilaskrá og lánshæfismat

Upplýsingar um vanskil eru skráðar á vanskilaskrá sem Creditinfo heldur, og lánveitendur nýta hana og lánshæfismat við ákvarðanir. Þú átt rétt á að sjá hvaða upplýsingar eru skráðar um þig og fá rangar upplýsingar leiðréttar. Sá sem er þegar á vanskilaskrá getur farið verr út úr nýju láni sem lendir í vanskilum.

Raunhæfir kostir í stað dýrs láns

• Aðstoð sem þarf ekki að endurgreiða: áður en þú tekur lán skaltu kanna brýna fjárhagsaðstoð á Íslandi, svo sem fjárhagsaðstoð sveitarfélagsins.
• Greiðsludreifing hjá orkufyrirtæki, sveitarfélagi eða verslun í stað þess að greiða skuldina með láni.
• Viðtal við viðskiptabankann: lítið lán með skýrum skilmálum er yfirleitt ódýrara en smálán eða yfirdráttur til langs tíma.
• Fyrirframgreiðsla launa hjá vinnuveitanda, ef slíkt er í boði.
• Aðstoð fjölskyldu, með skriflegu samkomulagi um endurgreiðslu til að forðast ágreining.

Algengar lánategundir og gildrur þeirra

Yfirdráttur

Yfirdráttarheimild er þægileg til að brúa stutt bil, en hún verður dýr ef hún er notuð mánuðum eða árum saman. Ef reikningurinn er alltaf í mínus er skynsamlegt að gera áætlun um að greiða heimildina niður í áföngum, til dæmis með hjálp ráðgjafa.

Smálán og greiðsludreifing á korti

Smálán eru stutt og lítil, en kostnaðurinn getur safnast hratt upp ef þau eru endurnýjuð aftur og aftur. Greiðsludreifing á kreditkorti og „kauptu núna, borgaðu seinna“ líta saklaust út, en gjöldin bætast við. Lestu alltaf kostnaðaryfirlitið áður en þú samþykkir.

Gátlisti áður en þú skrifar undir

• Er lánveitandinn með leyfi eða skráningu hjá Seðlabankanum?
• Hver er ÁHK og heildarfjárhæðin sem endurgreiða þarf?
• Ræður heimilið við afborgunina eftir leigu, mat og reikninga?
• Hvaða gjöld og dráttarvextir falla á ef greiðsla dregst?
• Fékkstu staðlaðar upplýsingar og samning til yfirlestrar fyrir undirritun?
• Hefurðu leitað ráða hjá Umboðsmanni skuldara eða Neytendasamtökunum?

Merki um svik

Fölsk lánatilboð eru algeng á Facebook, í spjallforritum og í smáskilaboðum. Vertu á varðbergi ef beðið er um greiðslu fyrir fram vegna „umsýslu“, „trygginga“ eða „skráningar“; ef lofað er láni „óháð vanskilaskrá“; ef beðið er um kortanúmer, lykilorð eða kóða úr rafrænum skilríkjum; eða ef þrýst er á þig að ákveða strax. Lögmætur lánveitandi tekur ekki gjald áður en lánið er greitt út. Ef grunur vaknar um svik skaltu láta bankann þinn og lögregluna vita.

Þegar skuldirnar eru orðnar of miklar

Nýtt lán til að greiða eldri lán er sjaldan lausn og eykur oft vandann. Umboðsmaður skuldara veitir ókeypis ráðgjöf og getur leiðbeint um greiðsluaðlögun eða aðra samninga við kröfuhafa þegar skuldir eru orðnar óviðráðanlegar. Almennt yfirlit yfir síður á íslensku er á íslensku forsíðunni.

Síðan veitir ekki lán, er ekki milliliður og mælir ekki með neinum lánveitanda. Upplýsingarnar eru almennar og koma ekki í stað persónulegrar ráðgjafar.